تماس با ما نظرسنجی سوالات متداول پرسش و پاسخ ارتباط با ما نقشه سایت نمای اصلی
سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
دفتر تالیف کتاب های ابتدایی و متوسطه نظری
  تازه ها
 
 
 
 

 

دوره آموزشی رویکردهای نظری در علوم اجتماعی با هدف دانش افزایی دبیران علوم اجتماعی مقطع متوسطه و با شرکت 60 نفر از دبیران منتخب سراسر کشور از تاریخ 22/6/94 لغایت 26/6/94 در شهر مقدّس قم و منطقه ییلاقی وسف[1] برگزار شد.

این دوره که با همکاری دفترتبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، دفتر تالیف کتب درسی وزارت آموزش و پرورش، دبيرخانه راهبردي درس علوم اجتماعي و انجمن جامعه­شناسي آموزش و پرورش برگزار گردید، شامل 4 جلسه آموزشی در نوبت صبح با حضور اساتید و اعضای هیأت علمی دانشگاه ها و 3 جلسه کارگاهی در نوبت عصربا حضور مؤلّفان کتب درسی و کارشناسان دفتر تالیف بود.

اين دوره با سخنرانی حجّت الاسلام دکتر پارسانیا درباره ضرورت بازنگری در علوم اجتماعی و لزوم بسترسازی برای جامعه شناسی بومی، آغاز شد و با برنامه ای در همین راستا و به شرح ذیل ادامه یافت.

صبح روز اوّل و دراوّلین جلسه آموزشی با موضوع "ماهیّت علوم اجتماعی مدرن" جناب آقای دکتر محسنی تبریزی عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و دانشیار دانشکده علوم اجتماعی به تشریح چیستی جامعه شناسی در سه پارادایم عمده موجود در این علم پرداخت و با بیان تفاوت­ها و تقابل­های این جامعه­شناسی­ها اینگونه نتیجه گرفت که جامعه شناسی دیگر مانند زمان کنت، یک دانش واحد نیست بلکه دانشي چند پارادايمي است. بنابراین امکان طرح جامعه شناسی ای متفاوت در پارادایمی دیگر نیز وجود دارد.

عصر همان روز جناب آقای دکتر عیوضی كارشناس مسؤول گروه علوم اجتماعي دفتر تاليف به معرفی کتاب پداگوژی، علم و هنر یاد دهی و یادگیری از دوران باستان تا امروز پرداختند.این کتاب که نوشته کلرمون گوتیه و موریس تاردیف و ترجمه دکتر فریده مشایخ است،در سال 1392 توسط انتشارات سمت منتشر گردیده است و درصدد پاسخ به این پرسش راهبردی می­باشد که چگونه می­توان همزمان با افزایش میزان دسترسی مردم به آموزش، کیفیت یادگیری را افزایش داد؟ به علاوه اين كتاب نيز بر تكثّر روان­شناسي­ها و به تبع آن تعدّد پداگوژي­هاي برآمده از آن تأكيد دارد و سه پارادايم رفتارگرايي، شناخت­گرايي و سازاگرايي را در پداگوژي تشريح مي­كند و در كل مطالعه آن برای دست اندرکاران حوزه آموزش خالی از فایده نیست.

موضوع جلسه آموزشي دوم "بررسی انتقادی ورود علوم اجتماعی مدرن به ایران" بود كه جناب آقای دکتر کلانتری عضو هیات علمی دانشگاه تهران و استادیار دانشکده علوم اجتماعی، آن را در قالب يك سوال طرح نمودند و آن اینکه جامعه شناسی با ما چه می­کند؟ سپس در پاسخ به این سوال به بیان تفاوت نسبت میان عالم و موضوع در علوم انسانی و طبیعی پرداختند و سوژه ساز بودن علوم انسانی را متذکّر شدند. بدين معنا كه نظريه و عالم علوم انساني در موضوع مورد مطالعه دخل و تصرّف مي­كنند و همزمان با توصيف و تفسير واقعيّت اجتماعي آن را تغيير مي­دهند.

نتیجه منطقی بحث طرح شده این بود که تا زمانی که نظریات وارداتی که تناسبی با جامعه ما ندارند در ایران واقعیّت ­سازی می­کنند، جامعه شناسی نه تنها موفّق به حلّ هیچ مساله اجتماعی­ای نخواهد شد بلکه با تولید واقعیّات کژدیسه­ای که ارتباطی با جامعه و سنّت تاریخی ما ندارند، بر مسائل و مشکلات اجتماعی خواهد افزود. بنابراین طرح جامعه­شناسی­ای متفاوت در پارادایمی غیر از پارادایم­های موجود نه فقط ممکن بلکه ضروری است. به ديگر سخن اگر جامعه شناسي آلماني و فرانسوي و امريكايي به عنوان سه جامعه شناسي متفاوت وجود دارند، چرا ما نبايد از جامعه شناسي ايراني سراغ بگيريم و جامعه شناسي ايراني داشته باشيم؟

جلسه عصر اين روز با پاسخ به سوالات همکاران درباره هویّت ايراني ـ اسلامي شروع شد و حین پاسخ به این سوالات و ضمن تبادل نظر همکاران گرامی با اساتید مدعو جلسه، آقایان دکتر خیری و دکتر هاشمیان، از مؤلفان کتب درسی جامعه شناسی و علوم اجتماعی متوسطه، بحث به سمت موضوع تعیین شده برای جلسه آن روز یعنی" تاثیرات فرهنگ بومی بر دانش جامعه شناسی بومی" هدایت شد.

بحث و گفتگو هاي صورت گرفته در اين جلسه به اين نتيجه انجاميد كه وقتي مسائل اجتماعی و اولویّت­بندی این مسائل از نظر خود ما ـ عليرغم اشتراكاتي كه با هم داريم ـ اينقدر متفاوت است، اين امكان وجود دارد كه آنچه در جوامع و فرهنگ­های دیگر مساله اجتماعی دانسته شده و صاحبنظران اجتماعی آن جوامع، بدان­ها پرداخته و ناظر به آنها نظریه­پردازی کرده اند، اصلاً مساله اجتماعی ما نبوده و یا پرداختن به آنها در اولویت نباشد.

موضوع جلسه آموزشی سوم "آشنایی با پارادایم­های علوم اجتماعی" بود. در این جلسه که متن پیش مطالعه آن از قبل در اختیار همکاران قرار داده شده بود، جناب آقای دکتر ایمان عضو هیات علمی دانشگاه شیراز و استاد دانشکده اقتصاد،مدیریت و علوم اجتماعی، به تفصیلبه مقایسه سه پارادایم اثباتی، تفهّمی و انتقادی پرداخت. این مقایسه از طریق تشریح نگاه متفاوت هریک از این پارادایم ها به ماهیّت واقعیّت اجتماعی و انسان، علم و داده­های علمی، چگونگی تبیین واقعیّت اجتماعی و همچنین نسبت میان علم و ارزش در هریک از این پارادایم­ها، صورت گرفت.

ايشان با تشريح رابطه سطوح معرفت فلسفي، پارادايمي و علمي از واقعيت نشان دادند كه هر معرفت فلسفي پارادايم خاص خودش را بوجود مي­آورد و هر پارادايم، علم و نظريه متناسب با خودش را پرورش مي­دهد. به بيان ديگر پارادايم­ها معرفت ­هاي فرا علمي هستند كه از دل معرفت­هاي فلسفي و بسترهاي فرهنگي- اجتماعي بيرون مي­آيند و علم و نظريه علمي، درون آنها توليد مي­شود. ايشان با تأكيد بر ضرورت همبستگي ميان پارادايم، نظريه و روش در يك تحقيق اجتماعي تصريح كردند كه ندانستن، نخواستن و نتوانستن ما در رعايت اين همبستگي و اقتضائات آن به اينجا ختم شده است كه ما نه تنها موفّق به حل مسائل اجتماعي نمي­شويم بلكه مسائل اجتماعي جديدي به وجود مي­آوريم.

سومین جلسه کارگاهی، درادامه مباحث صبح و با حضور جناب آقاي دكتر كرم الهي از مؤلفين كتاب­هاي درسي كه روش­شناسي يكي از حوزه هاي مورد علاقه و تخصص ايشان است، برگزار شد. در اين جلسه دلالت هاي مباحث جلسه صبح در توليد، توزيع و مصرف علوم اجتماعي مورد بحث و بررسي قرار گرفت.

در چهارمین و آخرين جلسه آموزشي، جناب حجّت الاسلام دكتر پارسانيا عضو هيات علمي دانشگاه تهران و دانشيار دانشكده علوم اجتماعي به موضوع "روش­شناسي انتقادي حكمت صدرايي" پرداخت.

در اين جلسه چهار ساعته، ابتدا مروري بر مباحث مطرح شده در جلسات گذشته صورت گرفت. سپس گونه شناسي جديدي از پارادايم­هاي علوم اجتماعي طرح شد. اين گونه­شناسي شامل دو پارادايم اثباتي و تفسيري است. پارادايم تفسيري­ خود به دو نحله تقسيم مي­شود. نحله­اي كه معرفت و آگاهي را در حاشيه فرهنگ عمومي و جامعه قرار مي­دهد و آن را صرفاً پديده­اي فرهنگي و تاريخي مي­داند و نحله اي كه سعي دارد از اين تقليل گرايي اجتناب نمايد و در عين اينكه به وجوه فرهنگي و تاريخي معرفت توجه دارد، براي معرفت و آگاهي، هويتي حقيقي نيز قائل مي­شود و به همين دليل ظرفيت نقد و داوري ارزشي را براي علم و آگاهي نگه مي­دارد. شاگردان و پيروان هوسرل و پديدارشناسي كم و بيش در اين دسته قرار مي­گيرند.

در ادامه با توجه به عناصر اساسي هر علم يعني موضوع،روش و هدف، تصويري از موضوع، روش و هدف علوم اجتماعي از منظر روش­شناسي صدرايي ترسيم كردند و تفاوت و تشابه آن را با تك تك پارادايم­هاي موجود در علوم اجتماعي مدرن تشريح كردند.

به بيان ديگر ايشان در اين جلسه از روش­شناسي بنيادي يك نوع دانش اجتماعي بومي در جامعه ايران رونمايي كردند.

برگزاری نمایشگاه و فروشگاه کتاب، اهداء كتاب، معرفي تازه هاي كتاب هاي تخصصي علوم اجتماعي و همچنين ثبت سفارش و تهيّه اين كتاب ها همراه با تخفيف هاي شايان توجّه، از دیگر اقدامات ترتیب داده شده توسط مجریان دوره بود كه در كنار تشکیل جلسات گفتگوی آزاد، به ارتقاي فضاي علمي حاكم بردوره انجاميد.

امّا در کنار این برنامه­های رسمی و پیش­بینی شده، برنامه­های جالب و متنوع دیگری نیز از طرف خود همکاران برنامه­ریزی و اجرا شد که به بهتر و صمیمانه­تر شدن فضای دوره انجامیداز جمله:

- برگزاری جشني به مناسبت اوّل ذیحجّه، سالروز ازدواج حضرت علی علیه السّلام و حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها.

- تشکیل جلسه ای که در آن همکاران شیوه­های تدریس خود را به اشتراک گذاردند و به سوالات و ابهامات یکدیگر درباره مطالب مطرح شده در کتب درسی پاسخ دادند.

- نقد و بررسي كتب درسي و معرفی سایت­ها و وبلاگ­های مرتبط با جامعه شناسی به دیگران همکاران در شب­نشيني­ها و نشت­هاي دوستانه.

به علاوه ييلاقي بودن دهكده وسف، دور بودن آن از محيط شهري و در دسترس بودن امكانات رفاهي ساده امّا در شان معلّمان، امكاني فراهم كرده بود تا ايشان در فضايي امن و صميمانه، قرارهاي دوستانه براي كوه نوردي، ورزش و پياده روي و ... ترتيب دهند. بديهي است كه اين شرايط به شادابي بيشتردوره كمك نمود و خاطره اي شيرين از اين دوره به يادگار گذاشت.

در مجموع حضور همکاران صاحب نظر و با تجربه از سراسر کشور و استفاده از اساتید برجسته حوزه و دانشگاه، فرصت مغتنمی برای تبادل اطلاعات، تجارب و نظرات فراهم نمود که تداوم و توسعه آن مي­تواند ترسيم­گر دورنماي اميدبخشي از آينده علوم اجتماعي ايران و به مدد الهي، گامي بلند در راستاي تحقق آن باشد.

در پايان لازم است از مودّت، همدلي و همراهي كادر علمي و اجرايي دوره كه بي شك براي برگزاري بي كم و كاست دوره به لحاظ علمي، اجرايي و تداركات تلاش شبانه روزي و خستگي ناپذيري را مبذول داشتند، صميمانه تشكّر و قدرداني بعمل آوريم.



[1]منطقه وسف ، محلّ اصلی برگزاری دوره، منطقه ای ییلاقی، کوهستانی، سرسبز و خوش آب و هوا به وسعت بیش از 200 هکتار بود که در جنوب شرقی استان قم، در 70 کیلومتری شهر مقدس قم و 10 کیلومتری روستای فردو قرار داشت.

 

دفعات بازديد: 319
تعداد بازديدكنندگان: 291